Postanowiłem napisać o jednym z obowiązków zarządcy nieruchomości, który – według mojej intuicji – nie jest powszechnie znany i co gorsze nie jest powszechnie realizowany przez zarządców nieruchomości, zarówno tych spółdzielczych jak i „wspólnotowych”. Chodzi mianowicie o okresowe kontrole systemów ogrzewania i klimatyzacji w zakresie wskazanym w art. 23 (i kolejnych) ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 roku o charakterystyce energetycznej budynków.
Ograniczymy się do omówienia systemów ogrzewania, ponieważ centralne systemy klimatyzacji w budownictwie mieszkaniowym to nadal rzadkość.
Zgodnie z prawem
Kontrola, zgodnie z ust. 1, pkt 1 tego artykułu polega na sprawdzeniu (…) stanu technicznego systemu ogrzewania, z uwzględnieniem efektywności energetycznej źródeł ciepła oraz dostosowania ich mocy do potrzeb użytkowych (…).” Przepisy zostały wprowadzone jako implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. W kwietniu 2023 roku weszła w życie istotna nowelizacja uzupełniająca kotły na paliwa stałe, ciekłe i gazowe jako źródła ciepła o inne źródła ciepła, w tym (chociaż nie wynika to wprost z zapisów ustawy) zgodnie z interpretacją Ministerstwa Rozwoju i Technologii o węzły cieplne w przypadku podłączenia budynków do zdalnej sieci cieplnej – we wzorze protokołu kontroli wskazanym w Rozporządzeniu Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 14 marca 2023 r. (DzU 2023 poz. 729) węzeł cieplny jest wymieniony jako źródło ciepła. Od strony czysto technicznej węzeł cieplny oczywiście nie jest źródłem ciepła, ale ze względu na cel wprowadzonych kontroli (ograniczenie konsumpcji energii poprzez optymalizację systemów grzewczych) na potrzeby wskazanej na wstępie ustawy takim źródłem jest. Zacytujmy wprost zapisy ustawy, dotyczące źródeł ciepła podlegających sprawdzeniu:
„(…) sprawdzeniu stanu technicznego systemu ogrzewania, z uwzględnieniem efektywności energetycznej źródeł ciepła oraz dostosowania ich mocy do potrzeb użytkowych:
- co najmniej raz na 5 lat – dla kotłów o nominalnej mocy cieplnej od 20 kW do 100 kW,
- co najmniej raz na 2 lata – dla kotłów opalanych paliwem ciekłym lub stałym o nominalnej mocy cieplnej większej niż 100 kW,
- co najmniej raz na 4 lata – dla kotłów opalanych gazem o nominalnej mocy cieplnej większej niż 100 kW,
- co najmniej raz na 3 lata – dla źródeł ciepła niewymienionych w lit. a–c, dostępnych części systemu ogrzewania lub połączonego systemu ogrzewania i wentylacji, o sumarycznej nominalnej mocy cieplnej większej niż 70 kW;”
Zgodnie z art. 23, ust. 2 ustawy „Kontrola systemu ogrzewania obejmuje ocenę sprawności tego systemu i doboru wielkości źródła ciepła do wymogów grzewczych budynku oraz zdolności systemu ogrzewania do optymalizacji działania.” Kontrole systemów ogrzewania mogą wykonywać zgodnie z postanowieniami art. 24, ust. 1 ustawy wyłącznie osoby, które posiadają: „1) uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej lub 2) kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń wytwarzających, przetwarzających, przesyłających i zużywających ciepło oraz innych urządzeń energetycznych – uprawnienia grupy 2.” Osoby te muszą być wpisane do wykazu zamieszczonego w centralnym rejestrze charakterystyki energetycznej budynków. Rejestr ten jest dostępny na stronie internetowej Ministerstwa Rozwoju i Technologii pod adresem: https://rejestrcheb.mrit.gov.pl Zgodnie z postanowieniami art. 28 ustawy z przeprowadzonej kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji sporządza się protokoły. Protokoły sporządza się z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego, w którym prowadzony jest centralny rejestr charakterystyki energetycznej budynków. Protokoły kontroli systemu ogrzewania zawierają: dane identyfikacyjne budynku, dane identyfikacyjne systemu, ocenę sprawności systemu, zalecenia określające zakres i rodzaj robót budowlano-instalacyjnych, które poprawią efektywność energetyczną systemu, oświadczenie osoby, która sporządziła protokół kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji, że dokument został wygenerowany z centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków. Właściciel lub zarządca budynku jest obowiązany do przechowywania protokołów kontroli systemu ogrzewania (lub klimatyzacji) przez okres użytkowania budynku. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 41 ust.1 pkt 5 ustawy, kto nie wykonuje obowiązku wykonania okresowej kontroli systemu ogrzewania, podlega karze grzywny. Tyle w skrócie na temat przepisów. Teraz trochę doświadczeń własnych.
Przepisy a życie – jak ważne jest zrealizowanie obowiązku wskazanego w ustawie?
W spółdzielni mieszkaniowej, w której byłem ostatnio prezesem jedynym źródłem ciepła dla budynków były lokalne kotłownie gazowe. Po wykonaniu kontroli w jednym z budynków, w którym były zamontowane dwie kotłownie gazowe (po jednej na każdej z dwóch klatek schodowych) okazało się, że można jedną z kotłowni w ogóle zlikwidować i tak też uczyniono bez negatywnych konsekwencji w zakresie sprawności i wydajności systemu ogrzewania. Powstaje zatem pytanie, dlaczego taka operacja była możliwa. Odpowiedź jest stosunkowo prosta – projektując systemy grzewcze kilkadziesiąt lat temu mieliśmy do czynienia z innymi warunkami klimatycznymi i biorąc pod uwagę dzisiejszą sytuację „stare” źródła ciepła są po prostu mocno przewymiarowane. Dlatego tak ważne jest zrealizowanie obowiązku wskazanego w przedmiotowej ustawie. Zastosowanie optymalnych źródeł ciepła, sprawne i opomiarowane (np. poprzez podzielniki kosztów ogrzewania) instalacje grzewcze przyczyniają się do znacznego obniżenia kosztów, co wprost przekłada się z kolei na wysokość opłat wnoszonych przez mieszkańców.
Liczby nie kłamią
I znowu osobiste doświadczenie – dwa budynki usytuowane w Warszawie, o podobnej termoizolacyjności, zasilane z miejskiej sieci cieplnej, z wymienioną instalacją centralnego ogrzewania i nawet podobnie usytuowane względem stron świata (kwestia nasłonecznienia): w jednym zoptymalizowano moc zamówioną i zastosowano podzielniki kosztów, w drugim od lat nic nie zrobiono z węzłem cieplnym i podzielników nie zamontowano, efekt – w tym pierwszym opłata całkowita (stała i zmienna) za centralne ogrzewanie to 3,10 zł/m2, w drugim 7,78 zł/m2. Liczby nie kłamią.
Przy okazji trzeba przypomnieć o jeszcze jednej kwestii dotyczącej rozliczeń ciepła. Nadal w wielu budynkach mieszkalnych wielolokalowych (w tym w podanym przeze mnie powyżej przykładzie) koszty ciepła zużywanego na potrzeby ogrzewania są rozliczane „z m2”. Należy pamiętać, że zgodnie z postanowieniami art. 45a, ust. 8, pkt 1, ppkt a) metody rozliczania kosztów ogrzewania z wykorzystaniem kubatury lub powierzchni stosuje się „(…) wyłącznie w przypadkach gdy zastosowanie ciepłomierzy lub podzielników kosztów ogrzewania jest technicznie niewykonalne lub nieopłacalne.” Przedmiotowy zapis ustawy sprawia, że przyjęcie przez spółdzielnię lub wspólnotę mieszkaniową takiego, ryczałtowego systemu rozliczania bez uprzedniego wykonania analizy technicznej wykonalności i opłacalności wyposażenia budynku w urządzenia pomiarowe (w tym podzielniki kosztów ogrzewania) jest niezgodne z prawem, a co za tym idzie użytkownicy lokali, moim zdaniem skutecznie, będą mogli w sądach podważać wysokość naliczonych opłat z tytułu centralnego ogrzewania. Sposób sporządzenia takiej analizy wskazano w Rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 grudnia 2021 roku warunków ustalania technicznej możliwości i opłacalności zastosowania ciepłomierzy, podzielników kosztów ogrzewania oraz wodomierzy do pomiaru ciepłej wody użytkowej, warunków wyboru metody rozliczania kosztów zakupu ciepła oraz zakresu informacji zawartych w indywidualnych rozliczeniach.
Pamiętajmy również o uprawnieniach Prezesa URE wskazanych w art. 45a ustawy Prawo energetyczne: „Prezes URE ma prawo wglądu do dokumentów oraz żądania przedstawienia dokumentów lub informacji od właściciela lub zarządcy budynku wielolokalowego, o których mowa w art. 45a ust. 6, dotyczących wyposażenia lokali budynku wielolokalowego w przyrządy pomiarowe lub urządzenia umożliwiające rozliczanie kosztów ciepła według zużycia kosztów ogrzewania oraz zużycia ciepłej wody w tych lokalach, a także stosowania rozliczania kosztów według zużycia oraz wypełniania obowiązków informacyjnych, o których mowa w art. 45a ust. 4a i art. 45c.”
Mam świadomość, że dla dużej części zarządców informacje zawarte w tym przypominającym o naszych obowiązkach artykule są oczywiste i co więcej stosowane w praktyce. Wiem jednak również i to, że istnieje całkiem spora grupa, która albo nie ma do końca świadomości istnienia wskazanych przepisów, albo – co gorsze – ma, ale ich nie stosuje.

