Obowiązki właściciela lub zarządcy domu jednorodzinnego

Autor: Jacek Frydryszak

Obowiązki właściciela domu jednorodzinnego w dużej części są tożsame z obowiązkami dotyczącymi budynków wielolokalowych, którymi z reguły zarządzamy. W spółdzielniach mieszkaniowych możemy mieć jednak do czynienia z sytuacją, w której to w zasobach spółdzielni znajdują się domy jednorodzinne, użytkowane na podstawie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu – w takim przypadku spółdzielnia jest zarówno właścicielem, jak i zarządcą takiego obiektu budowlanego.

Powstaje wówczas pytanie: po czyjej stronie leżą obowiązki wynikające z postanowień przepisów Prawa budowlanego, a w szczególności z treści art. 62 tej ustawy? Pytanie dla niektórych może wydawać się retoryczne – oczywiście taki obowiązek ma spółdzielnia mieszkaniowa. Z mojej praktyki wynika jednak, że ta oczywista oczywistość nie jest oczywista dla wszystkich osób zarządzających spółdzielniami mieszkaniowymi. Trzeba pamiętać, że na podstawie zapisów art. 62, ust. 2, pkt 1) obowiązek przeprowadzania kontroli budynków mieszkalnych jednorodzinnych nie obejmuje zakresu wskazanego w art. 62, ust. 1, pkt 1), lit. a) tj., cytuję: „(…) elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu (…)”. Swoją drogą zupełnie nie rozumiem tego wyłączenia, ale widocznie jakaś myśl ustawodawcy za tym stała. Wskazany wyżej zakres nie obejmuje również, na postawie art. 62, ust. 2, pkt 2, lit. a), cytuję: „obiektów budowlanych: a) budownictwa zagrodowego i letniskowego, b) wymienionych w art. 29 ust. 1 i 2, z wyłączeniem sieci gazowych oraz budynków, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1b”.

Budownictwo zagrodowe i letniskowe

Zatrzymajmy się chwilę nad pojęciami budownictwa zagrodowego i letniskowego. Te pojęcia nie były dotychczas jednoznacznie definiowane, ale co do zasady budownictwo zagrodowe to takie, które jest związane z prowadzeniem produkcji rolnej, a budownictwo letniskowe to takie, które służy celom rekreacji i wypoczynku. Nowelizacja ustawy Prawo budowlane z dnia 4 grudnia 2025 roku wprowadza doprecyzowanie pojęć, o których wyżej – przepisy w tym zakresie wejdą w życie 20 września 2026 roku. I tak według nowych przepisów pod pojęciem zabudowy zagrodowej rozumie się, cytuję: „budynki mieszkalne jednorodzinne oraz obiekty gospodarcze lub inwentarskie związane z produkcją rolną w ramach istniejącej działki siedliskowej, w rodzinnych gospodarstwach rolnych, hodowlanych lub ogrodniczych oraz w gospodarstwach leśnych”, a pod pojęciem budynku rekreacji indywidualnej rozumie się, cytuję: „budynek przeznaczony do okresowego wypoczynku”.

Letniskowa dygresja a „okresowy wypoczynek”

Teraz osobista dygresja. Od ponad 20 lat posiadam na mazowieckiej wsi nieruchomość gruntową zabudowaną domem jednorodzinnym oraz gospodarczym, które kiedyś były zabudowaniami gospodarstwa rolnego prowadzącego produkcję rolną. Czy w związku z obecnie pełnioną funkcją stały się zabudową letniskową, a według nowych przepisów budynkami rekreacji indywidualnej? Nowa definicja posługuje się pojęciem „okresowego wypoczynku” – czy ustawodawca zastanawiał się nad doprecyzowaniem tego okresu? Po przejściu na emeryturę zamierzam większą część roku spędzać właśnie na wsi, korzystając z permanentnego wypoczynku. Podejrzewam, że takich osób jak moja rodzina jest w Polsce setki tysięcy.

Kolejny problem to zabudowania, które kiedyś służyły produkcji rolnej, a obecnie są po prostu miejscem zamieszkania, będących w podeszłym wieku „starych” rolników. Czy w związku z tym, że nie prowadzą oni obecnie produkcji rolnej, ich budynki stały się budynkami jednorodzinnymi? Te przypadki są szczególnie ważne, ponieważ podejrzewam, a właściwie jestem pewien, że duża część tych ludzi w ogóle nie ma świadomości istnienia Prawa budowlanego i z pewnością nie studiowała jego zapisów.

Kontrole domów jednorodzinnych takie same jak w budynkach wielolokalowych

Podsumujmy zatem – właściciele lub zarządcy domów jednorodzinnych są zobowiązani przeprowadzać okresowe kontrole wskazane w art. 62 Prawa budowlanego niemal w takim samym zakresie, jak ma to miejsce w przypadku innych obiektów budowlanych, w tym budynków wielolokalowych. Trzeba pamiętać również, że np. pod pojęciem kontroli przewodów kominowych należy rozumieć także kominki (mamy tutaj do czynienia z przewodem dymowym) oraz inne paleniska (np. rzadko już spotykane wyremontowane stare piece chlebowe), a w przypadku kontroli instalacji gazowych musimy uwzględnić instalacje zasilane z butli propan-butan (nawet te doprowadzające gaz z przenośnej, wymiennej butli do kuchenki gazowej). Jakby tego było mało, to corocznej okresowej kontroli podlegają również szamba oraz przydomowe oczyszczalnie ścieków, ponieważ należą one do instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska. Poza obowiązkami wskazanymi w ustawie Prawo budowlane, obowiązki właścicieli lub zarządców obiektów budowlanych, w tym domów jednorodzinnych, są zawarte w innych przepisach, takich jak np. ustawa o charakterystyce energetycznej budynków, o której pisałem niedawno na łamach „Administratora”, ale przede wszystkim w rozporządzeniu ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 16 sierpnia 1999 roku w sprawie warunków technicznych użytkowania obiektów mieszkalnych. W tym ostatnim przepisie bardzo precyzyjnie określono – w sposób stricte techniczny – zakresy ich obowiązków oraz terminy ich wypełniania dla poszczególnych elementów budynku mieszkalnego. Obowiązki właściciela lub zarządcy budynku mieszkalnego jednorodzinnego nie ograniczają się wyłącznie do bezpośredniego wypełniania obowiązku przeprowadzania kontroli okresowych wynikającego z Prawa budowlanego oraz innych ustaw. Podstawowym obowiązkiem wynikającym z tych wskazanych wyżej przepisów jest utrzymanie stanu technicznego zapewniającego bezpieczeństwo ludzi i mienia, a ten warunek możemy spełnić jedynie wówczas, gdy prowadzimy również właściwą konserwację wszystkich urządzeń znajdujących się w budynku. Jednym z najważniejszych takich urządzeń jest źródło ciepła i przygotowania ciepłej wody użytkowej, np. piec gazowy. Zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową takich urządzeń wymagane jest przeprowadzanie (z reguły co rok) konserwacji urządzenia, polegającej na sprawdzeniu prawidłowości działania urządzenia (w tym różnych systemów bezpieczeństwa, np. czujnika zaniku ciągu kominowego), jak również fizycznego czyszczenia jego elementów, w tym przede wszystkim palnika. Kolejna sprawa to konserwacja, tak dzisiaj popularnych nawet w maleńkich wsiach, instalacji fotowoltaicznych. Poza obowiązkową kontrolą instalacji elektrycznej w okresach 5-letnich należy prowadzić działania konserwacyjne co rok – w przypadku niektórych firm montażowych jest to na przykład warunek utrzymania gwarancji. Ważną konsekwencją niewywiązywania się właściciela lub zarządcy budynku jednorodzinnego z obowiązków, wynikających z przepisów wyżej wskazanych, może być narażenie się na odmowę wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela w przypadku powstania szkody.

Nowelizacja USM próbą ograniczenia samorządności spółdzielni?

Na koniec jeszcze jedna sprawa „z innej parafii”, dotycząca projektu tzw. dużej nowelizacji ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Ostatni pomysł Ministerstwa Rozwoju i Technologii polega na tym, że jeśli w ciągu 45 dni od zakończenia kadencji zarządu nie zostanie wybrany nowy zarząd, sąd będzie mógł ustanowić kuratora sądowego dla spółdzielni. Ta „genialna” propozycja to kolejny dowód na wytrwałe dążenie władz (i to wszystkich opcji politycznych na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat) do ograniczenia samorządności spółdzielni mieszkaniowych. Nie wiem, czy politycy zdają sobie sprawę z tego, że takie działania będą miały negatywne skutki przede wszystkim dla członków spółdzielni, o dobro których podobno tak się martwią. Według mojej oceny, spółdzielnie mieszkaniowe to prywatne podmioty posiadające wewnętrzne mechanizmy kontrolne znacznie bardziej transparentne i skuteczne, niż ma to miejsce w przypadku innych przedsiębiorstw i instytucji. Nie psujmy tego. Jedyna sprawa, która niewątpliwie wymaga poprawy to aktywność samych członków spółdzielni.

Related articles

Recepta na wysoką frekwencję podczas walnych zgromadzeń spółdzielni mieszkaniowych zamiast obecnego rodeo

Autor: Piotr Pałka Przedmiotem analizy jest dopuszczalność przeprowadzenia walnego zgromadzenia...

Spółdzielnia mieszkaniowa jako SAN

Autor: Jacek Frydryszak Kilka miesięcy temu weszła w życie tzw. mała...

Kontrole systemów ogrzewania

Postanowiłem napisać o jednym z obowiązków zarządcy nieruchomości, który – według...

Co z użytkowaniem wieczystym w spółdzielniach?

Autor: Piotr Pałka Poselski projekt ustawy o ostatecznym uporządkowaniu stanu prawnego...

Mała nowelizacja ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych

Autor: Jacek Frydryszak 28 stycznia weszła w życie tzw. mała nowelizacja...