Komentarz do rządowego projektu ustawy o uregulowaniu gruntów w SM

Autor: Piotr Pałka

Opublikowany w dniu 13 stycznia 2026 r. rządowy projekt ustawy o uregulowaniu gruntów w spółdzielniach mieszkaniowych tych gruntów wcale nie reguluje. Ponownie są to tylko pozorne działania, które mają stwarzać wrażenie rozwiązania problemu miliona obywateli.

Do dnia dzisiejszego żaden rząd nie chciał na poważnie zająć się sprawą ostatecznego rozwiązania problemu gruntów o nieuregulowanym stanie prawnym, to już epopeja. Są to bowiem sprawy skomplikowane i złożone pod względem faktycznym. Mam jednak wrażenie, że w przypadku każdej kadencji Sejmu i Senatu mamy do czynienia z sytuacją, w której niektórzy politycy orientują się, że można na tym temacie zbić kapitał polityczny, jednocześnie nie podejmując w tym celu żadnych ostatecznych działań, które rzeczywiście mogłyby doprowadzić do uchwalenia aktu prawnego, rozwiązującego problemy obywateli. To trzeba powiedzieć wprost: to państwo nie jest w stanie uchwalić przepisów, porządkujących stan prawny.

I ponownie, 13 stycznia 2026 r. na stronach Rządowego Centrum Legislacji ukazał się projekt ustawy, który tych problemów nie rozwiązuje, a wręcz je powiela.

Rządowy projekt ustawy o uregulowaniu gruntów w SM

W projekcie zawarto bowiem rozwiązanie, zgodnie z którym spółdzielniom mieszkaniowym przysługuje jedynie żądanie ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz nieodpłatne przeniesienie własności położonych na nich budynków, ale sama ustawa nie przesądza o nabyciu prawa użytkowania wieczystego czy prawa własności gruntów po spełnieniu określonych przesłanek, czy upływie określonego terminu na wydanie decyzji administracyjnej.

Co gorsza w art. 5 projektu ustawy proponuje się wręcz mechanizm, w świetle którego te spółdzielnie, które już toczą postępowania sądowe od wielu lat o uregulowanie gruntów musiałyby de facto zrzec się swoich roszczeń, aby wystąpić w trybie administracyjnym proponowanym projektem ustawy, który w dodatku daje jedynie możliwość wystąpienia z żądaniem ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, a nie przesądza, że to prawo zostanie ustanowione. Jeżeli bowiem jest prowadzone postępowanie przed sądem powszechnym lub Sądem Najwyższym, po otrzymaniu żądania rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego właściwy organ wszczyna i jednocześnie zawiesza postępowanie o wydanie decyzji do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd powszechny lub Sąd Najwyższy, a to oznacza kolejne lata stanu z nieuregulowanym gruntem.

Ponadto, wydawana decyzja administracyjna przez jednostki samorządu terytorialnego albo przez starostę stanowić ma jedynie podstawę do zawarcia umowy użytkowania wieczystego, czyli taka umowa może w ogóle nie zostać zawarta. Brakuje w ustawie chociażby zapisów, w świetle których Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki nie mogą uzależniać oddania spółdzielni mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste działki gruntu lub działek gruntu, z których spółdzielnia mieszkaniowa korzysta na cele statutowe, od zobowiązania spełnienia warunku lub świadczenia, które nie wynikają z niniejszej ustawy lub ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Pamiętam jak w poprzedniej kadencji Sejmu i Senatu doszło wręcz do kuriozalnej sytuacji, gdy zarówno Zespół Parlamentarny ds. uregulowania gruntów wypracował projekt ustawy pod przewodnictwem posła z partii rządzącej i ten sam rząd opracował własny inny projekt. Pytanie jest kluczowe, po co powstały dwa projekty w ramach tego samego obozu politycznego? Ostatecznie żaden z rzeczonych projektów ustaw nie został uchwalony.

Jest to temat, który wraca jak bumerang z początkiem każdej kadencji Sejmu i Senatu. Pojawiały się też projekty ustaw autorstwa Ministerstwa Sprawiedliwości z 2017 r. o zrekompensowaniu niektórych krzywd wyrządzonych osobom fizycznym wskutek przejęcia nieruchomości lub zabytków ruchomych przez władze komunistyczne po 1944 r. tak zwaną ustawą reprywatyzacyjną. W art. 54–56 tego projektu ustawy wprowadzono słusznie instytucję przemilczenia, zgodnie z którą, jeżeli nie można ustalić właściciela nieruchomości gruntowej będącej co najmniej od dnia 5 grudnia 1990 r. nieprzerwanie w posiadaniu spółdzielni mieszkaniowej, która na podstawie pozwolenia na budowę i decyzji lokalizacyjnej wybudowała na tej nieruchomości budynek, własność tej nieruchomości nabywa spółdzielnia na jej wniosek po bezskutecznym upływie 12-miesięcznego terminu, począwszy od dnia ogłoszenia publicznego, w którym sąd wzywa właściciela nieruchomości lub jego następców prawnych do uczestnictwa w postępowaniu, lub w razie zgłoszenia się osoby, która nie wykazała tytułu do nieruchomości. Pojawiały się następnie projekty ustaw poszczególnych klubów parlamentarnych np. bardzo dobry projekt ustawy autorstwa ówczesnej lewicy, w tym poselskie i senackie projekty, które nigdy również nie doczekały się ostatecznego uchwalenia.

SN o braku tytułu prawnego spółdzielni mieszkaniowej do gruntu

Tymczasem Sąd Najwyższy stwierdził w uchwale, podjętej w składzie siedmiu sędziów 24 maja 2013 r. (sygn. III CZP 104/12), że „Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu ustanowione w budynku położonym na gruncie, do którego spółdzielni nie przysługuje własność albo użytkowanie wieczyste, stanowi ekspektatywę tego prawa; niedopuszczalne jest założenie księgi wieczystej w celu jej ujawnienia”. Uchwała ta, z jednej strony w pełni prawidłowa i nawiązująca do obowiązującej w polskim prawie zasady superficies solo cedit (art. 48 Kodeksu cywilnego), z drugiej jednak strony wywołuje negatywne skutki społeczne przez to, że uniemożliwia zakładanie ksiąg wieczystych i w konsekwencji zaciąganie kredytów hipotecznych przez osoby, które nabyły spółdzielcze własnościowe prawa do lokali w budynkach znajdujących się na gruntach, do których spółdzielniom mieszkaniowym nie przysługuje prawo własności albo prawo użytkowania wieczystego. Z tego powodu niezbędne stało się pilne uchwalenie ustawy regulującej status prawny lokali lokatorskich i własnościowych w rozważanej sytuacji oraz skutecznie rozwiązującej zagadnienie braku tytułu prawnego spółdzielni mieszkaniowej do gruntu.

ZRSM przygotował propozycję projektu ustawy

W celu rozwiązania powyższego problemu Związek Rewizyjny Spółdzielni Mieszkaniowych RP – po przeprowadzeniu konsultacji ze spółdzielniami mieszkaniowymi – przygotował projekt ustawy rozwiązujący powyższy problem. Projekt został już złożony na ręce przewodniczącego Parlamentarnego zespołu ds. spółdzielczości mieszkaniowej – posła Kamila Wnuka. Przemilczenie jest bowiem instytucją znaną w polskim prawie. Została ona zastosowana w szczególności w art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. O majątkach opuszczonych i poniemieckich, w którym expressis verbis wspomniano o przedawnieniu (zasiedzeniu).

Należy ponadto podkreślić, że ostateczne rozwiązanie problemu praw spółdzielni mieszkaniowych do gruntów jest obowiązkiem ustawodawcy. Okoliczność bowiem, że wiele spółdzielni mieszkaniowych w Polsce nadal nie ma tytułu prawnego do gruntów, na których wznosiły osiedla mieszkaniowe, obciąża Państwo, a nie spółdzielnie. Są to głównie zaszłości z czasów PRL-u, realizacji planu gospodarczego (spółdzielnie mieszkaniowe jako jednostki gospodarki uspołecznionej były jedynie wykonawcami takiego planu).

Wskazać również należy, że główną przyczyną braku regulacji stanu prawnego gruntów w Warszawie oraz w innych miastach jest nierealizowanie przez jednostki samorządu terytorialnego i Skarb Państwa ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy, wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych oraz ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, na podstawie których jednostki samorządu terytorialnego zobowiązują do ustanowienia prawa wieczystego użytkowania, jeżeli spółdzielnie do dnia 31 grudnia 1996 r. zgłosiły wnioski o ustanowienie wieczystego użytkowania. Pomimo złożenia tych wniosków miasta w wielu przypadkach zasłaniają się roszczeniami byłych właścicieli i nie realizują ww. ustawy. Jeśli spółdzielnia wniosła do sądu sprawę o ustanowienie wieczystego użytkowania, sądy każdorazowo przy pojawieniu się osób z roszczeniami zawieszają sprawy sądowe na wiele lat.

Uważam, że organizacje reprezentujące interesy każdej ze stron – tej samorządowej, jak i spółdzielczej – takie jak Związek Miast Polskich i Związek Rewizyjny Spółdzielni Mieszkaniowych RP, będą w stanie wypracować wspólne rozwiązanie w ramach obecnie funkcjonującego Parlamentarnego Zespołu ds. Spółdzielczości Mieszkaniowej, gdzie taka wola polityczna już się pojawiła.

Jakie są realne szanse uchwalenia ustawy?

Pamiętam też rozmowę z jedną przemiłą i zatroskaną problemem członkinią Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej „Energetyka” w Warszawie, która razem z prezesem tej spółdzielni, p. Grzegorzem Okońskim, pojawia się na każdym z takich posiedzeń zespołu parlamentarnego, a która zadała mi pytanie, jak – jako mecenas – oceniam realne szanse uchwalenia ustawy. Miało to miejsce podczas poprzedniej kadencji Sejmu i Senatu, w ramach prac innego parlamentarnego zespołu. Odpowiedziałem wtedy, że jestem sceptyczny co do pozytywnego rezultatu, gdyż politycy zazwyczaj przypominają sobie o problemach obywateli tuż przed wyborami i niestety moje prognozy i w tym wypadku się sprawdziły, żadna ustawa nie została uchwalona pomimo zapewnień o woli rozwiązania tego tematu. Tak naprawdę to politycy z szacunku do swoich wyborców powinni ostatecznie zająć się tym tematem i go rozwiązać bądź w drodze instytucji przemilczenia, bądź w drodze uchwalenia takich mechanizmów, które będą skutecznie obligowały samorządy np. do ustanawiania prawa użytkowania wieczystego. W przeciwnym wypadku miliony mieszkańców nadal będą w stanie prawnego zawieszenia.

Related articles

Recepta na wysoką frekwencję podczas walnych zgromadzeń spółdzielni mieszkaniowych zamiast obecnego rodeo

Autor: Piotr Pałka Przedmiotem analizy jest dopuszczalność przeprowadzenia walnego zgromadzenia...

Obowiązki właściciela lub zarządcy domu jednorodzinnego

Autor: Jacek Frydryszak Obowiązki właściciela domu jednorodzinnego w dużej części są tożsame...

Spółdzielnia mieszkaniowa jako SAN

Autor: Jacek Frydryszak Kilka miesięcy temu weszła w życie tzw. mała...

Kontrole systemów ogrzewania

Postanowiłem napisać o jednym z obowiązków zarządcy nieruchomości, który – według...

Co z użytkowaniem wieczystym w spółdzielniach?

Autor: Piotr Pałka Poselski projekt ustawy o ostatecznym uporządkowaniu stanu prawnego...